جغرافياى دربارهء مكه اعم از چاهها ، راهها ، موقعيت منى و عرفات و مشعر و نيز مساجدى و منازلى كه رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم در آنها نماز گزارده ، ضمن فصول چندى ارائه شده است . طبعا برخى از مسائل فقهى نيز مورد توجه بوده و روايات مربوط به احكام حرم و يا احكام خريد و فروش و اجارهء خانه‌هاى مكه و از اين قبيل نيز ضمن فصولى خاص ارائه شده است . مصحح كتاب مىنويسد : جزء نخست كتاب كه مفقود شده ، مباحث مربوط به تاريخ مكه را از ابتدا تا هجرت پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم داشته است . شاهد آن كه بجز آنچه در بحث از منى دربارهء بيعت عقبه آورده ، مطالب دورهء بعثت را در بخش باقى مانده نمىيابيم . وى بر اساس آنچه كه فاسى در العقد الثمين و ديگران از جزء اول كتاب فاكهى آورده‌اند ، بخشى را به عنوان « ملحق » در مجلد پنجم ( از صفحهء 111 به بعد ) افزوده است . روايات اين بخش ، نشانگر همان نظر مصحح است كه جزء نخست كتاب تاريخ مكه از جاهليت تا هجرت رسول خد صلى الله عليه و آله و سلم به مدينه بوده است . احمد بن يحيى بلاذرى ( 170 تا 180 - 279 ) احمد بن يحيى بن جابر بلاذرى بغدادىِ كاتب ، از مهمترين مورخان و نسب شناسان قرن سوم است . سال تولد وى دانسته نيست ، اما گفته شده كه قديمىترين شيخ او كه وكيع بن جراح است در سال 197 درگذشته و آن زمان ، وى بايد هفت تا ده سال سن مىداشته است . « 1 » ابن نديم از او و آثارش ياد كرده و وى را از مترجمان كتابهاى فارسى به عربى دانسته كه از جمله آثارش ترجمهء عهد اردشير به شعر است . « 2 » ياقوت با تفصيل بيشترى از او ياد كرده و از ذكر مشايخ وى توسط ياقوت چنين بر مىآيد كه بلاذرى دانش خود را از محدثان شامى و عراقى برگرفته است . « 3 » بلاذرى اهل شعر نيز بوده و بيشتر هجويات مىگفته است . وى اشعارى در ستايش مأمون دارد و بعدها يكى از نديمان متوكل عباسى ( م 247 ) و سپس مستعين ( م 251 ) بوده است . « 4 » شايد همين امر سبب گرايشهاى عباسى در وى شده و شاهد آن اين است كه از امويان ، تنها عثمان و عمربن عبد العزيز را خليفه ناميده است . وى از امويان اندلس نيز

--> ( 1 ) . موارد البلاذرى ، ج 1 ، ص 48 ( 2 ) . الفهرست ، صص 127 - 126 ( 3 ) . معجم الادباء ، ج 5 ، ص 91 ( 4 ) . لسان الميزان ، ج 1 ، ص 323 و نك : موارد البلاذرى ، ج 1 ، ص 57 ؛ مقدمهء انساب الاشراف ، تصحيح زكار ، ص ش